Η ιστορία της Συριανής τυπογραφίας

Ένα από τα τέσσερα σημαντικά τυπογραφικά κέντρα του νεοελληνικού κράτους που δημιουργήθηκε μετά την άφιξη του Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, ήταν το νησί της Σύρου.

Όλα ξεκινούν το 1828, όταν τυπώνονται στην Ερμούπολη 2 βιβλία, μια μαγειρική και μια μετάφραση της Φαίδρας του Ρακίνα. Το πρώτο επώνυμο τυπογραφείο που δραστηριοποιείται την εποχή είναι του Σφοίνη, το 1830, ενός δασκάλου που ήρθε στη Σύρο από τη Σάμο, και έστησε ένα μικρό τυπογραφείο στη σημερινή πλατεία Μιαούλη. Το τυπογραφείο του ήταν πολύ μικρό, και το δούλευαν μόνο 2 άτομα, ο ίδιος ο Σφοίνης και ένας τυπογράφος από τη Χίο, που είχε ασκήσει την τέχνη στην πατρίδα του, στο τυπογραφείο που λειτουργούσε υπό την διεύθυνση του Γερμανού Bayscheffer.

Το 1831 έρχεται να προστεθεί και το τυπογραφείο των Ν. Γραβινού και Ι. Γαρουφαλλή, από το οποίο θα προέλθει ένα από τα πρώτα σχολικά εγχειρίδια αριθμητικής, το Απάνθισμα Αριθμητικής του Γεώργιου Παπά Σταματίου Χαρτουλάρη, που τυπώθηκε εκείνη την ίδια χρονιά. Κάποια στιγμή, η επιχείρηση θα πουληθεί στον Ιωάννη Λεκάτη, και μέρος του εξοπλισμού του θα φιλοξενηθεί στο πρώτο τυπογραφείο που θα λειτουργήσει στη Σάμο από το 1832.

Το 1834 μεταφέρεται από την Αθήνα στην Ερμούπολη η «Ελληνική Ιεραποστολική Εταιρεία της Αμερικής», του Ι.Ι. Ρόμπερτσον, που από το 1834 έως το 1838 θα τυπώσει πάνω από 50 διαφορετικά βιβλία, ενώ στη συνέχεια, η επιχείρηση που έδωσε ώθηση στην πόλη, με την τυπογραφία να ακολουθεί τους έντονους ρυθμούς της εμπορικής και κοινωνικής ζωής, θα πουληθεί στον εκδότη Παντελή Κ. Παντελή. Το 1835 εγκαθίσταται στο νησί και ο τυπογράφος Γεώργιος Μελισταγής και το 1836 ο Γ. Πολυμέρης. Είκοσι χρόνια μετά, το 1856, ο Ρενιέρης Πρίντεζης θα λειτουργήσει τυπογραφείο εξοπλισμένο με τα πιο σύγχρονα μηχανήματα, το οποίο υπολογίζεται ότι μέχρι το 1900, εκτύπωσε 1200 περίπου βιβλία. Το 1862 η Σύρος αποκτά και το πρώτο της λιθογραφείο, στο οποίο τυπώνονταν επισκεπτήρια, επικεφαλίδες γραμμάτων, καλλιγραφίες, χάρτες και τίτλοι μετοχών των ασφαλιστικών εταιρειών.

Η ερμουπολίτικη τυπογραφία συνδυάζεται με την τέχνη της χαρακτικής, αποτυπώνοντας την ιστορία της Σύρου (1870–1970) μέσα από εικονογραφημένες εκδόσεις. Σύμφωνα με τη μελέτη του Ανδρέου Χούμη (1901), “Τις μήτρες έφτιαχνε κάποιος Χατζής που καταγόταν από την Ήπειρο και ήταν χρυσοχόος. Ο Κωνσταντίνος Δημήδης που προαναφέρθηκε και ο Γερμανός Κάρολος Χάρτμαν, χημικός χρυσοχόος και σφραγιδογλύπτης ασκούσαν αυτήν την τέχνη μέχρι το 1837 στη Σύρο.”

Υπολογίζεται πως τον 19ου αιώνα μόνο, στην Ερμούπολη εκδίδονται πάνω από 1.500 τίτλοι βιβλίων, εφημερίδων, ημερολογίων και ετικετών, ενισχύοντας το ρόλο της πόλης ως κέντρο διακίνησης ιδεών και ειδήσεων για ολόκληρο το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Όσο για τις πρώτες εφημερίδες που τυπώθηκαν στη Σύρο, τα «Περίεργα» το 1832 (κυκλοφόρησε ένα μόνο φύλλο), η ελληνογαλλική «Ελληνική Μέλισσα» το 1832, ο «Ερμής» το 1837, και η «Μούσα» του Γεωργίου Δ. Ρήγα το 1838 αναφέρονται μεταξύ άλλων.

Στην Αίθουσα 1 του μουσείου, οι επισκέπτες του θα ανακαλύψουν τη συναρπαστική αυτή ιστορία της Συριανής Τυπογραφίας, με πιεστήρια, μηχανήματα κοπής χαρτιού, κάσες με στοιχεία και χρηστικά αντικείμενα τυπογραφείου, να φέρουν μνήμες ενός σπουδαίου κέντρου εκδοτικής δραστηριότητας. Περίοπτη θέση στο χώρο έχει το πιεστήριο όπου τυπωνόταν το “Θάρρος”, μια από τις μακροβιότερες Συριανές εφημερίδες.