Το πρώτο υαλουργείο της Ελλάδας

Ανάμεσα στις επιχειρήσεις που χάραξαν τη βιομηχανική ιστορία της Ερμούπολης ξεχωρίζει το υαλουργείο του Δημητρίου Αργυρόπουλου, το πρώτο της Ελλάδας.

Ο Δημήτριος Χρήστου Αργυρόπουλος γεννήθηκε στο Άργος το 1834 και, σε ηλικία περίπου δεκαπέντε ετών, εγκαταστάθηκε στη Σύρο. Ξεκίνησε από το εμπόριο, σταδιακά όμως στράφηκε στη βιομηχανία, με ένα εγχείρημα φιλόδοξο για την εποχή: να δημιουργήσει στη Σύρο μια οργανωμένη μονάδα παραγωγής γυάλινων αντικειμένων, σε μια εποχή που η Ελλάδα μόλις άρχιζε να αποκτά τις πρώτες της σύγχρονες βιομηχανικές εγκαταστάσεις.

Η επιχείρηση έγινε γνωστή ως «Ανώνυμος Υαλουργική Εταιρία ο Ερμής», ενώ στα επιστολόχαρτα της επιχείρησης ο ίδιος ο Αργυρόπουλος χρησιμοποιούσε τη χαρακτηριστική διατύπωση:

«Ελληνικόν Υαλουργείον ο Ερμής. Το πρώτον εν Ελλάδι — Ιδρυθέν εν Σύρω τω 1870».

Ο «Ερμής» ξεκίνησε τη λειτουργία του με ατμομηχανή 15 ίππων και 55 εργάτες. Η παραγωγή απαιτούσε εξειδικευμένο εξοπλισμό, τεχνικές γνώσεις και ανθρώπους που γνώριζαν την τέχνη της υαλουργίας. Και όσο περνούσαν τα χρόνια, η επιχείρηση συνδεόταν όλο και περισσότερο με την ευρωπαϊκή βιομηχανική τεχνογνωσία: Το 1882, το εργοστάσιο διέθετε κυρίως γαλλικής προέλευσης εξοπλισμό, ενώ απασχολούσε Γάλλους και Αυστριακούς ειδικευμένους τεχνίτες. Η λεπτή άργιλος που χρησιμοποιούνταν στην παραγωγή εισαγόταν από το Fontainebleau της Γαλλίας. Στη Σύρο έφταναν έτσι όχι μόνο εμπορεύματα, αλλά και τα υλικά και η τεχνογνωσία που απαιτούσε η σύγχρονη βιομηχανία.

Το αποτέλεσμα ήταν μια μεγάλη ποικιλία προϊόντων.

Ο «Ερμής» κατασκεύαζε ανθοδοχεία, πιάτα, πιατέλες, φοντανιέρες, καράφες, μποτίλιες, δοχεία, λαμπόγυαλα, φιάλες κρασιού, κρύσταλλα και φωτιστικά, καθώς και πολλά ακόμη χρηστικά και διακοσμητικά αντικείμενα.

Η παραγωγή ακολουθούσε γαλλικές και βοεμικές τεχνικές, ενώ το εργοστάσιο παρήγαγε και έγχρωμο γυαλί. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η πληροφορία που διασώζεται σχετικά για το κόκκινο γυαλί: στα πρώτα χρόνια χρησιμοποιούνταν χρυσός ως χρωστική!

Τα προϊόντα του υαλουργείου διοχετεύονταν κυρίως στις Κυκλάδες και στην Πελοπόννησο, μιας και το λιμάνι της Ερμούπολης μπορούσε να συνδέσει τη βιομηχανική παραγωγή της Σύρου με ένα ευρύτερο εμπορικό δίκτυο. Η ίδια πόλη που εισήγαγε ευρωπαϊκά προϊόντα και πρώτες ύλες, μπορούσε να εξάγει με τη σειρά της ελληνικά βιομηχανικά προϊόντα προς άλλα μέρη της χώρας.

Στα τέλη του 19ου αιώνα η ιστορία του «Ερμή» αλλάζει γεωγραφία. Το 1894 ο Αργυρόπουλος αγόρασε το υαλουργείο Μελετόπουλου στον Πειραιά. Δύο χρόνια αργότερα, το 1896, η επιχείρηση εμφανίζεται πλέον στον Πειραιά, ενώ, σύμφωνα με τις διαθέσιμες μαρτυρίες, η μονάδα της Σύρου συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1898.

Ο «Ερμής» πέρασε στις επόμενες γενιές της οικογένειας. Το 1935–1936, ο Χρήστος Δ. Αργυρόπουλος ήταν μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων και Βιοτεχνών. Ο «Ερμής» είχε πλέον ενταχθεί στον κόσμο της οργανωμένης ελληνικής βιομηχανίας.

Στο Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης σώζονται και εκτίθενται προϊόντα του υαλουργείου, επιτρέποντας στον επισκέπτη να δει από κοντά ένα μικρό κομμάτι αυτής της ξεχασμένης βιομηχανικής ιστορίας, μαζί με το πιο άμεσο ίχνος μιας εποχής κατά την οποία η Ερμούπολη δεν ήταν απλώς ένα όμορφο νεοκλασικό λιμάνι, αλλά ένα από τα πιο φιλόδοξα βιομηχανικά εργαστήρια του νεότερου ελληνικού κράτους.