Η ιστορία πίσω από το “Πατρίς” και τα σημαντικά του εκθέματα στο μουσείο

Στις 28 Οκτωβρίου 1856 συστάθηκε η «Ελληνική Ατμοπλοϊκή Εταιρεία», μια ιδιωτική ατμοπλοϊκή εταιρεία με σημαντική υποστήριξη από την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και από το επίσημο κράτος. Στα τέλη του 1856 η Γενική Συνέλευση των μετόχων, ύστερα από υπόδειξη του Γ. Σταύρου, πήρε την απόφαση να ορίσει ως έδρα της εταιρείας την Ερμούπολη της Σύρου.

Στο στόλο της εταιρείας προστέθηκε το 1860 το τροχοκίνητο ατμόπλοιο «Πατρίς» μαζί με άλλα τρία ατμόπλοια: «Αμαλία» / «Ευνομία», «Επτάνησος» και «Βυζάντιον». Ούτε το «Πατρίς», ούτε το «Αμαλία» / «Ευνομία» είχαν καλή τύχη.

Το «Πατρίς», ένα από τα ωραιότερα, αν όχι το ωραιότερο, απόκτημα της «Ελληνικής Ατμοπλοϊκής Εταιρείας» της Σύρου, παραδόθηκε στην Εταιρεία το 1860 από την Αγγλία, ύστερα από παραγγελία του Όθωνα, του πρώτου βασιλιά της Ελλάδας _μέχρι την εκθρόνισή του, μάλιστα, έφερε το όνομά του. Δυστυχώς, ναυάγησε στον όρμο Κούντουρο της Κέας, γεγονός θα αποτελέσει μεγάλη απώλεια για την «Ελληνική Ατμοπλοΐα».

Ο εντοπισμός του ναυαγίου του «Πατρίς» αποτελεί σημαντική ανακάλυψη, καθώς πρόκειται για αντιπροσωπευτικό δείγμα ενός τύπου ατμόπλοιων που για την κίνησή τους χρησιμοποιούσαν τροχούς, πριν την εφαρμογή της προπέλας. Το 2007 με χορηγία της οικογένειας του εφοπλιστή Γιώργου Μιχ. Πατέρα και με άδεια συνεργασίας της Εφορίας Εναλίων Αρχαιοτήτων ξεκίνησε η έρευνα, η φωτογράφιση, η συγκέντρωση επιφανειακών ευρημάτων και η ανέλκυση του ενός τροχού.

Η Ελληνική Ραδιοφωνία – Τηλεόραση και το Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης, με χορηγία της οικογένειας Πατέρα, έγιναν συμπαραγωγοί του ντοκιμαντέρ 63’ «Ατμόπλοιον Πατρίς, απολεσθέν το 1868», το οποίο ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2006 και για την ολοκλήρωσή του χρειάστηκαν τουλάχιστον δύο χρόνια. Το ντοκιμαντέρ αυτό, αφιερωμένο στη μνήμη του Γιώργου Μιχ. Πατέρα, έχει συμμετάσχει σε πολλά ελληνικά και διεθνή φεστιβάλ και έχει αποσπάσει σημαντικές διακρίσεις, όπως στο φεστιβάλ The Archeology Channel στο Eugene, Oregon, στις Η.Π.Α. Κατά τη διάρκεια της υποβρύχιας έρευνας και των γυρισμάτων του ντοκιμαντέρ, ολοκληρώθηκε η ανέλκυση ενός από τους δύο τροχούς, ο οποίος είχε βάρος 14 τόνων, από βάθος 55 μέτρων. Μαζί με τον τροχό ανελκύστηκαν επίσης η μία από τις δύο άγκυρες και τα δύο κανόνια του πλοίου, καθώς και αρκετά επιφανειακά ευρήματα.

Μια ματιά στα ευρήματα που ανασύρθηκαν από το ναυάγιο και εκτίθενται στη γωνιά της τρίτης αίθουσας του Βιομηχανικού Μουσείου αρκεί, για να μας πείσει και να μας μεταφέρει την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Σερβίτσια και σκεύη από αγγλική πορσελάνη, περίτεχνες σιδηροκατασκευές και κομψά αντικείμενα, πολλά από τα οποία φέρουν το χαρακτηριστικό σήμα της Συριανής Εταιρείας. Όλα εκτίθενται στο Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης, ενώ στον υπαίθριο χώρο πίσω από το Μουσείο στέκει ο ένας από τους δύο πλευρικούς του τροχούς.